Logo Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Przejdź na stronę startową

STAN BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO
ORAZ
DZIAŁANIA REALIZOWANE W TYM ZAKRESIE
W 2004 ROKU

Wprowadzenie

Na polskich drogach tylko w latach 1990-2004 śmierć poniosło prawie 100 tysięcy użytkowników dróg, a ponad milion zostało rannych. Tak ogromnej liczby wypadków i ofiar nie tłumaczy około dwukrotny wzrost liczby samochodów osobowych. Zły stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w Polsce zagraża podstawom rozwoju i jest utratą szans wielu ludzi młodego pokolenia, tj. grupy wiekowej, w której ginie najwięcej osób.
Ponieważ działalność w zakresie poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego, zwanego dalej brd, jest wielodyscyplinarna i rozproszona, wymaga dobrej koordynacji i nadzoru realizowanych przedsięwzięć będąc obowiązkiem administracji publicznej. Instrumenty wdrażania polityki w zakresie brd dotyczą szeroko rozumianej sfery administracji publicznej, zarządzania oraz działalności politycznej i społecznej na wszystkich szczeblach organizacji państwa. Stąd trudno o jednoznaczną formułę organizacyjną, choć jest ona oparta na systemie Rad Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego (od Krajowej, jako organu doradczego Rady Ministrów, przez wojewódzkie, organizowane przez wojewodów, marszałków województwa i wojewódzkich komendantów policji, do innych inicjatyw instytucjonalnych, właściwych w terenie według lokalnych potrzeb i możliwości).
W zakresie instrumentów nadzoru i kontroli jednym z najważniejszych uregulowań politycznych jest “Krajowy Program Poprawy Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego w Polsce GAMBIT 2000” przyjęty przez Radę Ministrów w maju 2001 r., jako program dla Polski na lata 2001 – 2010.
Do obowiązków organów administracji publicznej, określonych w Programie GAMBIT 2000, należy m.in. koordynacja i podejmowanie wspólnych przedsięwzięć. Ich działania skupiają się również na planowanie, projektowanie i zarządzanie drogami i ruchem. Dziedzinami w których czynnik brd ma szczególne znaczenie są:
• kształtowanie polityki transportowej w skali krajowej, regionalnej i lokalnej,
• legislacja na poziomie parlamentu oraz działalność uchwałodawcza na poziomie samorządów,
• planowanie sieci drogowych w skali krajowej, regionalnej i lokalnej,
• projektowanie dróg i zarządzanie ruchem,
• egzekucja prawa o ruchu drogowym,
• szkolenie kierowców,
• edukacja szkolna,
• ratownictwo drogowe,
• public relations, media.
Konieczne jest doskonalenie i skuteczne wdrażanie przepisów prawa, szczególnie w zakresie prawa o ruchu drogowym, kodeksu wykroczeń, ustawy o drogach publicznych, prawa budowlanego, ustaw kompetencyjnych, przepisów homologacyjnych pojazdów. Niezbędne są także szerokie akcje publiczne, z zastosowaniem aktywnych środków public relations i pozyskanie środowisk opiniotwórczych, szczególnie dziennikarskiego
i politycznego. Środowiska zawodowe muszą szerzej niż dotychczas działać dla wywoływania i wspierania inicjatyw społecznych. Nie zastąpi to jednak konkretnych decyzji organów administracji publicznej, głównie w zakresie egzekucji prawa (w tym szczególnie w planowaniu i projektowaniu drogowym, prawie o ruchu drogowym, przepisach o pojazdach i kierowcach).
Bezpieczeństwo ruchu drogowego w Polsce należy rozpatrywać również w kontekście krajów Unii Europejskiej, której pełnoprawnym członkiem jesteśmy już od 1 maja 2004r. Problem wypadków drogowych i liczby ich ofiar od długiego już czasu postrzegany jest jako swoista epidemia pośród definiowanych przyczyn nagłych zgonów.
W opublikowanej w 2001 r. przez Komisję Europejską Białej Księdze „Europejska polityka transportowa do roku 2010: czas na decyzje” znaczną uwagę poświęcono bezpieczeństwu transportu, przy czym szczególną uwagę zwrócono na bezpieczeństwo ruchu drogowego. Wspólnota postawiła sobie za cel zmniejszenie o 50% liczby zabitych w wypadkach drogowych do 2010 r. Polskie dążenia są zasadniczo zbieżne z unijnymi pod kątem podejścia do zagadnienia bezpieczeństwa ruchu, kierunków działań i priorytetów realizacji, które zawarte są
w Krajowym Programie Poprawy Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego GAMBIT 2000. Jednocześnie Komisja stwierdza, że sumy wydatkowane na poprawę brd nie odzwierciedlają powagi sytuacji i wzywa do zwiększonych wysiłków w tym obszarze. Całkowite koszty wypadków drogowych w Unii szacowane są na 160 miliardów euro rocznie, co odpowiada mniej więcej 2% PKB Wspólnoty. Eksperci Unii Europejskiej stwierdzili, że ofiary ruchu drogowego powinny być traktowane jako problem zdrowia publicznego, a nie jako uboczny efekt mobilności. Według Światowej Organizacji Zdrowia WHO na drogach całego świata ginie każdego roku około 1,2 mln osób,
a od 20 do 50 milionów zostaje rannych. Koszty tych wypadków wynoszą rocznie 500 mld USD, w tym w Polsce wynoszą prawie 4 mld USD rocznie.
Z udzielonych Polsce kredytów Bank Światowy przeznaczył w latach 1993 - 2003 około 400 mln USD na usprawnienie i odbudowę infrastruktury drogowej oraz na poprawę stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego.
W oparciu o środki Banku realizowany jest projekt poprawy bezpieczeństwa w strefach szczególnego zagrożenia wypadkowego – „czarnych punktach”. Oprócz tego pomoc Banku umożliwiła wyposażenie sieci dróg krajowych
w niezbędne elementy bezpieczeństwa ruchu oraz zakup dodatkowego wyposażenia dla policji drogowej,
co podniosło skuteczność jej działania. Działania współfinansowane środkami Banku obejmują również lokalne projekty uspokojenia ruchu, programy edukacyjne oraz studia nad elementami prewencji wypadkowej.
Tymczasem zagrożenie śmiercią w wypadku drogowym (liczba zabitych na 100 tys. mieszkańców) na polskich drogach jest dwukrotnie większe niż w przodujących w tej dziedzinie krajach UE, zaś prawdopodobieństwo śmierci uczestnika wypadku jest średnio cztery razy wyższe. Jednocześnie środki finansowe i zasoby ludzkie przeznaczane na poprawę tej sytuacji są w naszym kraju daleko niewystarczające. Dlatego w najbliższych latach należy wykorzystać gotowość Banku Światowego do dalszego wspomagania działań skierowanych na poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego i ukierunkować dalszą współpracę z Bankiem na współfinansowanie zadań ujętych w Krajowym Programie Poprawy Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego GAMBIT 2000 w Polsce.
Stan bezpieczeństwa ruchu na polskich drogach w porównaniu z innymi krajami, nie tylko europejskimi, jest zdecydowanie niezadowalający. Pomimo pozytywnych w ostatnich latach zmian i podjętych działań zaradczych zagrożenie statystycznego Polaka jest nadal bardzo wysokie (15 zabitych na 100 tys. mieszkańców) tj. 2 razy wyższe niż w innych krajach europejskich.
Od lat błędnie uważa się, że tak znaczna liczba wypadków i ich ofiar na polskich drogach są przede wszystkim spowodowane dynamicznym rozwojem motoryzacji. W ciągu ostatnich 15 lat liczba samochodów osobowych wzrosła bowiem o ponad 100%. Są jednak kraje, jak Wielka Brytania czy Niemcy, w których wskaźniki motoryzacji są dwukrotnie wyższe niż w Polsce, a zagrożenie mieszkańców (liczba zabitych na 100 tys. mieszkańców) jest znacznie niższe. W większości krajów pomimo wzrostu motoryzacji następuje stały spadek liczby wypadków i ofiar. Zatem wzrostowi liczby samochodów nie musi towarzyszyć wzrost zagrożenia.
Z doświadczeń krajów OECD wynika, że najbardziej efektywnym sposobem zmniejszenia zagrożenia na drogach jest prowadzenie systematycznych, wielodyscyplinarnych (edukacja, prawo, nadzór i inżynieria) działań realizowanych zgodnie z długofalowym Programem Poprawy Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego.
W trakcie realizacji znajduje się zestaw projektów obejmujących pilotażowe wdrożenie trzech programów regionalnych poprawy brd na drogach krajowych i wojewódzkich (woj. małopolskie, pomorskie i podlaskie), prace studialne oraz program szkoleniowy dla kadr brd. Odrębny składnik został przewidziany dla Komendy Głównej Policji na dodatkowe wyposażenie sprzętowe, w tym zakup urządzeń m.in. do automatycznego pomiaru prędkości, badania stężenia alkoholu we krwi lub w wydychanym powietrzu oraz zakup motocykli do patrolowania dróg i kontroli ruchu drogowego.

Podsumowanie i wnioski

Pomimo podjęcia przez Krajową Radę Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego licznych działań, w 2004 r. odnotowano niewielki wzrost liczby zabitych w wyniku zdarzeń drogowych (o 1,3 %) oraz liczby rannych
(o 1,2 %). Odnotowano natomiast nieznaczne zmniejszenie liczby wypadków drogowych, co można uznać iż w porównaniu z rokiem 2003 liczba wypadków pozostała na tym samym poziomie.
Zatem nie zostały zrealizowane w pełni założenia Krajowego Programu Poprawy Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego w Polsce GAMBIT 2000, w którym przewidywano, że w wyniku podjęcia wskazanych działań liczba zabitych w wyniku zdarzeń drogowych wyniesie w 2004 r. 5240 osób.

W 2004 r. nastąpił również niewielki wzrost liczby ujawnionych przypadków kierowania pojazdami pod wpływem alkoholu. Wzrost tej liczby jest szczególnie niepokojący, gdyż od kilku lat jest to stale tendencja wzrostowa, a wypadki powodowane pod wpływem alkoholu charakteryzują się z reguły dużą ciężkością (liczba zabitych na 100 wypadków). Z jednej strony ta wzrostowa tendencja może wprawdzie świadczyć o wzroście wykrywalności tego naruszenia dzięki wzmożonym działaniom Policji w tym zakresie, ale z drugiej strony wskazuje, że określone prawem sankcje nie spełniają w sposób wystarczający przewidzianej dla nich roli. Takie działanie nie odstrasza kierowców od prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu. Dlatego też na terenie całego kraju prowadzone są przez różne podmioty kampanie społeczne ukierunkowane na ten właśnie problem.
Po kilku latach starań Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Sejm wprowadził ustawowy obowiązek ograniczenia prędkości na obszarach zabudowanych do 50 km/h (do 60 km/h w godz. 23.00 – 5.00) od 1 maja 2004 r. Jeżeli przepis ten będzie respektowany przez kierowców, a przekraczanie tej prędkości będzie się wiązało z nieuchronnością kary, to można spodziewać się w dość krótkim czasie zmniejszenia zarówno liczby wypadków, jak i ich skutków.
W ostatnim okresie wzrosła dość znacząco liczba materiałów informacyjnych i imprez promujących bezpieczne zachowania w ruchu drogowym. Część z nich powstała z inicjatywy Sekretariatu Krajowej Rady BRD, ale należy przyznać, że coraz częściej spotykamy się z działaniami ze strony różnego rodzaju fundacji i organizacji pozarządowych, które zwracają się do nas o merytoryczne wsparcie swoich prac.
Wzmocniono znacznie kontakty z prasą współpracując przy opracowywaniu cyklicznych artykułów dotyczących szeroko rozumianego bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działań Krajowej Rady BRD.
Wojewódzkie Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego prowadzą w dalszym ciągu działania wynikające z Krajowego Programu Poprawy Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego GAMBIT 2000, a także podejmują wiele inicjatyw, które można pogrupować w następujące bloki tematyczne:

System bezpieczeństwa ruchu drogowego w województwie,
Projekty z zakresu poprawy bezpieczeństwa na drogach oraz w ich otoczeniu,
Edukacja, uświadamianie i propagowanie bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Aby nadal poprawiać stan bezpieczeństwa ruchu drogowego należy:

konsekwentnie realizować działania wskazane w znowelizowanym Programie pn.: GAMBIT 2005;
zwiększać dynamiczne kontrole Policji, szczególnie z wykorzystaniem urządzeń do automatycznego pomiaru prędkości pojazdów;
zwiększać liczbę kar nakładanych (w stosunku do liczby udzielanych pouczeń) na osoby naruszające przepisy ruchu drogowego;
we współpracy z wymiarem sprawiedliwości wzmocnić społeczną świadomość nieuchronności kar za łamanie przepisów ruchu drogowego;
nieustannie edukować społeczeństwo w zakresie bezpiecznych zachowań na drodze przy wykorzystaniu środków masowego przekazu i współpracy z instytucjami pozarządowymi, fundacjami, firmami ubezpieczeniowymi itp.;
rozszerzyć zakres działań związanych z uspokojeniem ruchu, likwidacją czarnych punktów oraz monitoringiem ruchu;
rozbudować przy drogach krajowych sieć bezpiecznych parkingów dla samochodów ciężarowych umożliwiających przeprowadzanie kontroli przez Inspektorów Transportu Drogowego,
promować działania na rzecz poprawy brd wykorzystując osoby o wysokim autorytecie politycznym, medialnym i społecznym;
wprowadzić ustawowy obowiązek jazdy z włączonymi światłami przez cały rok;
uchwalić ustawę o osobach kierujących pojazdami i wprowadzić wynikający z niego system szkolenia i egzaminowania kandydatów na kierowców;
wykorzystywać w większym zakresie opracowania, projekty i zalecenia polskich oraz zagranicznych jednostek naukowo-badawczych i instytucji (ITS, IBDiM, CEMT, OECD) z uwzględnieniem możliwości ich formalnego i technicznego wdrożenia w Polsce;
zwiększyć zakres badań i prac naukowych dotyczących brd,
kontynuować realizację pilotażowych Regionalnych Programów Poprawy BRD;
poświęcić większą uwagę działaniom na rzecz niechronionych użytkowników dróg;
przeszkolić jak największą liczbę specjalistów i pracowników różnych szczebli zajmujących się zagadnieniami bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Wejście RP do Unii Europejskiej spowodowało konieczność podjęcia lub kontynuacji następujących działań:

zmniejszenie liczby zabitych na drogach o 50%;
wdrożenie zadań określonych w III Programie UE w stopniu umożliwiającym uzyskanie poprawy brd w krajach członkowskich UE;
rozszerzenie współpracy międzynarodowej;
dostosowanie standardów i poziomu brd w Polsce do przodujących w tej dziedzinie krajów unijnych.

W związku z tym znowelizowano przyjęty przez Rząd RP w maju 2001 r. Krajowy Program Poprawy Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego GAMBIT 2000, który jako program o akronimie GAMBIT 2005 został przyjęty uchwałą na dzisiejszym plenarnym posiedzeniu KR BRD. Program ten należy przedłożyć do akceptacji Rady Ministrów wraz z niniejszym sprawozdaniem.

Errata do sprawozdania:

na str. 23 - akapit pod wykresem powinien brzmieć: "W 2004 r. nastąpił również niewielki wzrost liczby ujawnionych przypadków kierowania pojazdami przez osoby będące pod wpływem alkoholu. Wzrost tej liczby jest szczególnie niepokojący, gdyż od kilku lat jest to stale tendencja wzrostowa, a wypadki powodowane pod wpływem alkoholu charakteryzują się z reguły dużą ciężkością (liczba zabitych na 100 wypadków). Z jednej strony ta wzrostowa tendencja może wprawdzie świadczyć o wzroście wykrywalności tego naruszenia dzięki wzmożonym działaniom Policji w tym zakresie, ale z drugiej strony wskazuje, że określone prawem sankcje nie spełniają w sposób wystarczający przewidzianej dla nich roli. Takie działanie nie odstrasza kierowców od prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu. Dlatego też na terenie całego kraju prowadzone są przez różne podmioty kampanie społeczne ukierunkowane na ten właśnie problem."
Sprawozdanie: Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2004 roku

Sprawozdanie: Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2004 roku