Logo Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Przejdź na stronę startową

STAN BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO
ORAZ
DZIAŁANIA REALIZOWANE W TYM ZAKRESIE
W 2007 r.

Wprowadzenie

Pierwszy miesiąc 2007 r. zaznaczył się w Polsce znacznym wzrostem – w stosunku do 2006 r. – wypadków drogowych (ponad 60%) i ich ofiar, szczególnie liczby zabitych (o 100%). W drugiej połowie roku sytuacja ta znacznie się polepszyła - szczególnie w grudniu, w którym zanotowano relatywnie duży spadek liczby wypadków i ich ofiar w stosunku do ostatniego miesiąca 2006 r.
Dane statystyczne odniesione do 2006 r. wskazują na wzrost zarówno liczby wypadków drogowych (o 5,7%), jak i ich ofiar: zabitych (o 6,5%) oraz rannych (o 6,9%). Nadal zbyt niski stan bezpieczeństwa jest szczególnie niepokojący ze względu na wysokie koszty społeczne wypadków. Pomimo podejmowanych wysiłków Polska wciąż postrzegana jest, jako kraj o zbyt niebezpiecznych warunkach ruchu drogowego.
Głównymi przyczynami tej sytuacji są: niska kultura jazdy i powszechne lekceważenie przepisów ruchu drogowego (zwłaszcza tych dotyczących prędkości jazdy, zakazu jazdy po użyciu alkoholu i obowiązku stosowania urządzeń ochronnych podczas jazdy samochodem), ale także niska jakość infrastruktury drogowej (nieprzystające do obecnych standardów bezpieczeństwa ruchu drogowego i poziomu wiedzy rozwiązania projektowe, przejścia dróg tranzytowych przez miasta i miejscowości, niebezpieczne skrzyżowania i przejścia dla pieszych, niepodatne otoczenie drogi) oraz mało skuteczny nadzór nad ruchem.
Niespodziewany i bardzo wysoki wzrost liczby zabitych w ciągu pierwszych miesięcy 2007 r. zmusił do poszukiwań przyczyn tak niekorzystnej sytuacji. Wstępna analiza danych o warunkach atmosferycznych wykazała, że zmniejszyła się liczba wypadków, którym towarzyszyły opady śniegu i gradu (mniej o 21%) i przy oblodzonej, zaśnieżonej nawierzchni (mniej o 56%). Wzrosła natomiast liczba wypadków podczas opadów deszczu (o 103%) i przy mokrej nawierzchni (o 30%). Nieznacznie więcej było wypadków przy dobrych warunkach atmosferycznych (o 10%) i na suchej nawierzchni (o 26%). Szczegółowa analiza warunków pogodowych w styczniu, lutym i marcu w latach 2006, 2007 wykazała, że zima 2007 r. była nietypowo łagodna i wystąpiło niespotykanie mało dni z opadami śniegu, a średnie temperatury były wyjątkowo wysokie.
Brak opadów śniegu w styczniu i lutym 2007 r. był tez prawdopodobnie przyczyną znacznego wzrostu natężeń ruchu na drogach międzynarodowych. Oba czynniki: łagodna zima i wzrost natężeń ruchu mogły być częściową przyczyną znacznego wzrostu liczby wypadków i zabitych. Jednak liczba zabitych w styczniu wzrosła o 100%, a ruch o 12,3%, czyli wzrost zagrożenia znacznie przerósł wzrost ruchu. Ponadto czynniki zewnętrzne nie powinny stanowić usprawiedliwienia dla pogorszenia się bezpieczeństwa ruchu.
Niestety dobre warunki atmosferyczne (mniejsze opady śniegu), choć wpływają korzystnie na warunki ruchu, to przyczyniły się do tego, że bilans ofiar śmiertelnych w 2007 r. (zwłaszcza w pierwszym półroczu) był bardzo niekorzystny. W czasie opadów śniegu i gradu zginęło o 17 osób mniej, ale przy dobrych warunkach atmosferycznych aż o 290 osób więcej. Podobna zależność dotyczy stanu nawierzchni: przy zaśnieżonej, oblodzonej nawierzchni zginęło o 93 osoby mniej, ale przy suchej nawierzchni było aż 402 ofiary śmiertelne więcej. Jak widać brak srogiej zimy nie wpływa na spadek zagrożenia a wręcz przeciwnie.
Pomimo panującej opinii, że wzrost motoryzacji (liczby pojazdów) nie musi generować wzrostu zagrożenia bezpieczeństwa na drogach, należy zwrócić uwagę, że w Polsce przybywa w ostatnich latach ponad 1 mln. pojazdów zarejestrowanych po raz pierwszy. Na tej podstawie można przypuszczać, że ok. miliona nowych kierowców wsiada do swoich pojazdów, a biorąc pod uwagę niedoskonałości systemu szkolenia kandydatów na kierowców, są to kierowcy w istotnym stopniu przyczyniający się do obniżenia bezpieczeństwa na drogach.
Bardzo poważnym problemem był również wzrost ciężkości wypadków (liczba zabitych na 100 wypadków) w styczniu, lutym i czerwcu 2007 r. O ile wzrost liczby wypadków można tłumaczyć czynnikami zewnętrznymi (np. łagodną zimą) o tyle ciężkość wypadków zależy przede wszystkim od prędkości, jaką jechały pojazdy w chwili zderzenia, od stanu technicznego i wyposażenia pojazdu oraz stosowania pasów bezpieczeństwa, czyli głównie od zachowań uczestników ruchu drogowego.
Wzrost zagrożenia dotyczył przede wszystkim pieszych i osób starszych, czyli najsłabszych uczestników ruchu drogowego. Pomimo podejmowanych działań drogi wciąż są budowane głównie z myślą o zmotoryzowanych uczestnikach ruchu. Zdecydowanie zbyt mało uwagi poświęca się pieszym i rowerzystom. Sieć dróg w obszarach zabudowanych była przewidziana na mniejszy ruch niż odbywa się obecnie, jak również jest zaprojektowana zgodnie z poprzednimi trendami, skutkiem czego nie spełnia współczesnych standardów bezpieczeństwa.
Przez centra miast i osiedla często odbywa się ruch tranzytowy, który jest przyczyną wielu zagrożeń. To dlatego Polska nadal jest krajem o niespotykanie wysokim zagrożeniu niechronionych uczestników ruchu drogowego.
W miastach i miejscowościach można osiągnąć znaczący spadek liczby wypadków i ofiar poprzez fizyczne egzekwowanie ograniczeń prędkości za pomocą uspokojenia ruchu. Uspokojenie ruchu polega na ustanowieniu funkcjonalnej hierarchizacji dróg na danym obszarze przy jednoczesnym wprowadzaniu fizycznych rozwiązań z zakresu infrastruktury drogowej i inżynierii ruchu, które mają za zadanie wyegzekwować przestrzeganie ograniczeń prędkości jazdy i zniechęcać ruch tranzytowy. Towarzyszy temu poprawa ładu przestrzennego i estetyki otoczenia.
Polska realizuje Krajowy Program Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego GAMBIT 2005, który zawiera szczegółowe cele związane z uspokojeniem ruchu i zaleca wsparcie finansowe z poziomu centralnego dla działań realizowanych przez samorządy. Na tej podstawie planowane jest podjęcie prac nad projektem Programu Uspokojenia Ruchu na lata 2009-2014. Celem Programu będzie poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego (brd) na wybranych obszarach i rozpropagowanie idei oraz dobrych praktyk z zakresu uspokojenia ruchu. Program będzie realizowany na zasadzie współpracy pomiędzy Ministrem Infrastruktury, wojewodami i jednostkami samorządu terytorialnego. Program będzie zmierzał do osiągnięcia efektu synergii z Programem Budowy Dróg i Autostrad oraz z Programem Drogi Zaufania GDDKiA.
W 2007 r. nastąpił, pierwszy raz od kilku lat, spadek liczby ujawnionych przypadków kierowania pojazdami pod wpływem alkoholu (w stanie po użyciu oraz w stanie nietrzeźwości) o 13 tys. osób, którego przyczyn należy upatrywać m.in. w prowadzonych działaniach i kampaniach medialnych. Nadal powodem powstawania aż 1/4 liczby wypadków jest nadmierna prędkość. W wyniku tych zdarzeń ginie ponad 30% wszystkich ofiar wypadków drogowych.
Poczynione ostatnio działania mające na celu szeroko rozumianą popularyzację problematyki brd doprowadziły do poszerzania kręgu podmiotów zainteresowanych ową tematyką. Jest to pozytywne zjawisko wskazujące, iż wypadki drogowe i ich konsekwencje, które jeszcze parę lat temu dla wielu ludzi były nieistotne, teraz postrzegane są (nawet przez małe społeczności), jako niepożądany element naszego życia.
W procesie poprawy brd w Polsce bierze udział coraz więcej instytucji. Ze strony administracji rządowej są to przede wszystkim: Ministerstwo Infrastruktury wraz z Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad oraz Inspekcją Transportu Drogowego, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wraz z Policją i Strażą Pożarną, Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Edukacji Narodowej, a także Ministerstwo Obrony Narodowej. Dla skutecznego działania instytucji rządowych warunkiem koniecznym jest dobra wymiana informacji, uzgadnianie i opiniowanie poszczególnych inicjatyw resortowych i określanie wspólnych kierunków działań. Także możliwość inicjowania odpowiednich działań społecznych zarówno realizowanych przez organizacje pozarządowe, jak też przez lokalny samorząd terytorialny możliwa jest jedynie przy wspólnym podejmowaniu i realizowaniu działań zainteresowanych poprawą brd instytucji.
Wskazane wyżej funkcje pełni Krajowa Rada Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego (KRBRD), czyli międzyresortowy organ doradczy i pomocniczy Rady Ministrów. Jednostką wykonawczą KRBRD jest Sekretariat, który działa w strukturze organizacyjnej Ministerstwa Infrastruktury.
Przedłożone sprawozdanie ujmuje:
w części zasadniczej – stan brd oraz działania realizowane w tym zakresie
w 2006 r. w Polsce wraz z syntezą działań podejmowanych na rzecz brd przez Sekretariat KRBRD, oraz podsumowaniem i wnioskami,
w Załączniku I – działania członków Krajowej Rady BRD i instytucji pozarządowych,
w Załączniku II – działania podejmowane na rzecz poprawy brd
w poszczególnych województwach.
Podsumowanie i wnioski

Pomimo działań podjętych w 2007 r. przez zainteresowane instytucje rządowe i pozarządowe, wzrosła liczba wypadków drogowych oraz ich ofiar, co powoduje oddalenie się od celu założonego w Krajowego Programu BRD GAMBIT 2005, wg którego liczba śmiertelnych ofiar wypadków drogowych powinna zostać zmniejszona o połowę do roku 2013 w stosunku do 2003 r. Niestety podobny wzrost liczby wypadków i ich ofiar odnotowano w 2007 r. w większości państw członkowskich UE.
W 2007 r. nastąpił, pierwszy raz od kilku lat, spadek liczby ujawnionych przypadków kierowania pojazdami pod wpływem alkoholu (w stanie po użyciu oraz w stanie nietrzeźwości), którego przyczyn należy upatrywać m.in. w prowadzonych działaniach i kampaniach medialnych, a także w pracach wymiaru sprawiedliwości. Prokuratorzy, zwłaszcza w prokuraturach rejonowych, współdziałając z właściwymi jednostkami Policji kierowali do sądów akty oskarżenia za spowodowanie wypadków w stanie nietrzeźwości i prowadzenie pojazdów w takim stanie, wnioskowali o orzeczenie wobec tych osób na kilka lat zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów, a nadto dokonywali zabezpieczeń samochodów osób kierujących nimi w stanie nietrzeźwości.
Dalsze działania na rzecz poprawy brd wymagają w najbliższym czasie:
opracowania i wdrożenia drugiego programu bezpieczeństwa infrastruktury na drogach samorządowych - Programu Uspokojenia Ruchu:
opracowanie przewodnika do uspokajania ruchu, katalogu rozwiązań uspokajania ruchu i kryteriów programu;

przygotowanie szkoleń dla zarządców dróg na terenie pilotażowego projektu uspokojenia ruchu w Puławach (projekt Miasteczko Holenderskie);

podjęcie starań dla zapewnienia w budżecie państwa środków na dotacje celowe dla jednostek samorządu terytorialnego jako częściowe dofinansowanie zadań uspokojenia ruchu realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego i zabezpieczenie środków umożliwiających sfinansowanie szkoleń i obsługę programu przez Sekretariat KRBRD w latach 2009-2015 (w ramach Programu GAMBIT 2005) z określeniem czy będą to zadania zlecone z zakresu administracji rządowej czy też zadania własne;

dalszej realizacji pierwszego programu bezpieczeństwa infrastruktury na drogach samorządowych – Programu Likwidacji Miejsc Niebezpiecznych na Drogach: zakończenie 182 zadań współfinansowanych ze środków pożyczki Europejskiego Banku Inwestycyjnego i przekazanie samorządom 97,8 miliona złotych pozostałych na lata 2008-2009 (w ramach Programu GAMBIT 2005);
kontynuacji cyklu kampanii społecznych bezpieczeństwa ruchu drogowego finansowanych ze środków pożyczki Banku Światowego (w ramach Programu GAMBIT 2005);
opracowania Programu Realizacyjnego na lata 2008 – 2009 do Programu BRD Gambit 2005 kładącego większy nacisk na prace związane z tymi elementami systemu brd, które są najczęstszą przyczyną powstawania zagrożeń w ruchu drogowym (nadmierna prędkość, alkohol, niechronieni użytkownicy dróg);
wystąpienia do Sejmowej Komisji Infrastruktury o pomoc w przyspieszeniu prac legislacyjnych dotyczących aktów prawnych wpływających na poprawę brd oraz zwiększania woli politycznej w obszarze poprawy stanu brd;
instalowania automatycznych urządzeń do rejestrowania niestosowania się przez kierujących do przepisów o ruchu drogowym (m.in. fotoradarów), poprzedzonego audytem brd (zwłaszcza w zakresie oznakowania, w tym ograniczeń prędkości dopuszczalnej oraz organizacji ruchu) obszaru, na którym urządzenia te mają być zainstalowane;
zacieśnienia współpracy pomiędzy instytucjami podejmującymi kluczowe działania na rzecz poprawy brd (szczególnie pomiędzy Ministerstwem Infrastruktury, MSWiA, Policją, GDDKiA) zwłaszcza w zakresie prac nad przepisami i dokumentami dotyczącymi brd, w tym między innymi bezpieczeństwa infrastruktury drogowej, egzekwowania przepisów, ruchu drogowego oraz szkolenia i egzaminowania kierowców;
- przekonania społeczeństwa o konieczności podjęcia działań dla ochrony zdrowia i życia obywateli oraz dalszego edukowania w kierunku zmiany zachowań w ruchu drogowym przy wykorzystaniu kampanii medialnych i przy współpracy z instytucjami pozarządowymi, fundacjami, firmami ubezpieczeniowymi itp. oraz dalszego promowania działań na rzecz poprawy brd przy wykorzystaniu osób o wysokim autorytecie politycznym, medialnym i społecznym;
a ponadto:
– kontynuowania działań nad opracowaniem systemowej podstawy finansowania zadań z obszaru brd;
– kontynuowania dynamicznych kontroli Policji, szczególnie z wykorzystaniem urządzeń do automatycznego pomiaru prędkości pojazdów;
– kontynuowania działań związanych z uspokojeniem ruchu, likwidacją miejsc niebezpiecznych oraz monitoringiem ruchu;
– zwiększenia zakresu działań Inspekcji Transportu Drogowego;
– wzrostu efektywności działania Wojewódzkich Rad BRD, poprawa przepływu informacji oraz wzajemne wykorzystanie najlepszych praktyk. Zbyt wiele WRBRD funkcjonuje tylko formalnie, bez opracowanego programu działań. Sprawozdania z ich prac nie zawierają wniosków ani oceny podobnych działań i często dotyczą tylko przedsięwzięć tych instytucji, które przekazały swoje dane;
– propagowania korzystania z alternatywnych środków transportu, w tym z transportu zbiorowego;
– kontynuowania realizacji Regionalnych Programów Poprawy BRD i zachęcania do ich tworzenia również na szczeblu powiatu i gminy;
– rozwijać coraz lepiej układającą się współpracę w zakresie promowania bezpiecznych zachowań, polityki informacyjnej, a także współpracę z mediami oraz instytucjami pozarządowymi;
– wzmocnienia kadr bezpośrednio zajmujących się brd w instytucjach odpowiedzialnych za jego stan

Sprawozdanie: Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2007 r.